Dialyseren in oorlogstijd

Nederland moet zich voorbereiden op oorlog. Dat was de oproep die NAVO-chef Mark Rutte in 2024 deed vanwege de Russische dreiging. Nuchter volkje als we zijn, werd deze oproep aanvankelijk afgedaan als zwaar overdreven, bangmakerij zelfs.

Maar dan verschijnen mysterieuze drones in het Europese luchtruim en valt rond diezelfde periode bij Nederlandse huishoudens de overheidsbrochure Bereid je voor op een ramp op de mat. Het boekje bevat een checklist voor een noodpakket om tenminste 72 uur zelfredzaam te zijn. Voor Alex (27) is de dreiging allang een gepasseerd station. Voor hem heeft dreiging plaats gemaakt voor een afschuwelijke werkelijkheid, eentje die heel wat langer dan slechts 72 uur duurt. De oorlog in zijn vaderland Oekraïne werd zo erg dat hij zich drie jaar geleden gedwongen zag één van de moeilijkste besluiten in zijn leven te nemen: vluchten vanwege het Russische oorlogsgeweld.

Bombardementen

Terwijl we in een jarenzestig aandoende woonkamer zitten met uitzicht op verstilde weilanden in het dorpje Kockengen, doet Alex zijn verhaal: ‘Aanvankelijk wilde ik helemaal niet vluchten. Ik wilde net als mijn vrienden vechten en bij mijn familie zijn. Maar met hun vele bombardementen hebben de Russen het ook vaak gemunt op de elektriciteitsvoorzieningen. Voor mijn vriendin die freelance fotograaf is en voor haar opdrachten erg afhankelijk is van een goede internetverbinding, werd het praktisch onmogelijk haar werk te doen. Tegelijkertijd ging mijn gezondheid achteruit. Mijn nieren kwamen in de gevarenzone. En dialyseren bij constante stroomuitval wordt lastig.’

Alex zwijgt even, maar pakt dan de draad van zijn verhaal weer op: ‘Hoewel ik in Oekraïne nog net niet hoefde te dialyseren, wist ik dat ik op korte termijn aan de dialyse zou moeten. Dat besef raakte me bijna harder dan de oorlog zelf. Juist vanwege de voortdurende Russische aanvallen op elektriciteitscentrales, realiseerde ik me dat dialyseren in Oekraïne ineens niet meer levensreddend maar eerder levensbedreigend was. Door de oorlog stond namelijk de hele medische infrastructuur zwaar onder druk.’

Lange Oekraïense wachtlijst

Alex legt uit hoe patiënten bijvoorbeeld dialyse sessies moeten onderbreken vanwege luchtalarmen en beschietingen. Daarnaast is reizen naar de kliniek voor velen gevaarlijk of onmogelijk. Dialysecentra kampen ook nog eens met frequente uitval van elektriciteit en water, wat essentieel is voor de werking van dialysemachines. En dan is er nog het grote tekort aan gespecialiseerde verpleegkundigen en artsen die zelf ook vaak zijn gevlucht of in dienst moesten.

Loftrompet voor Nederland

Dit alles maakt dat Alex zich vrij snel realiseert dat vluchten voor hem de enige optie is. De keuze voor Nederland kwam niet uit de lucht vallen: ‘Als tiener wilde ik al een universitaire studie in het buitenland volgen. Verschillende Nederlandse universiteiten stonden toen al hoog aangeschreven. Ik leerde het land voor het eerst kennen toen ik er eens op vakantie was: het was liefde op het eerste gezicht.’ Alex begint te stralen als een kerstboom wanneer hij de loftrompet steekt over ons land: ‘Die open cultuur en de perfecte infrastructuur en dan heb ik het nog niet eens over dat ongelooflijk goed functionerende zorgstelsel. In één woord: stunning! Een voor beeld: waar je ook bent, welke nefroloog je ook hebt, ze zijn allemaal goed op de hoogte van jouw medisch dossier. Dat voelt heel goed. Oh, wat ook enorm helpt is dat iedereen hier wel een woordje Engels praat.’

Niet iedereen kan vluchten

Ziek zijn en dan in tijden van oorlog toch nog in staat zijn om te vluchten, het is niet voor ieder een haalbaar. Alex realiseert zich dat maar al te goed: ‘Ik denk dat ik door mijn leeftijd fysiek wat meer kan hebben en minder last heb gehad van symptomen die normaliter gepaard gaan met nierfalen. Bovendien hoefde ik, toen ik uit mijn land wegging, gelukkig nog niet te dialyseren. Een deel is ook terug te voeren op mijn karakter. Ik ben vastberaden om iets van mijn leven te maken, ondanks de tragedie van een oorlog en een chronische ziekte.’

Huis, haard en hart in Kockengen

Via Polen en Duitsland komt Alex aan in Amsterdam, waar hij zich samen met zijn vriendin meldt bij het Rode Kruis dat op dat moment speciaal voor Oekraïense vluchtelingen een tijdelijke hulppost heeft ingericht bij Amsterdam CS. ‘Via het Rode Kruis kwamen we terecht in Emmen, in een dialysecentrum aldaar bleek direct plek voor mij beschikbaar. We kregen een kleine kamer in een voormalig schoolgebouw. Met een raam, een koelkast en twee bedden. Het klinkt misschien een beetje sober, maar we waren in elk geval veilig. Ik sta nu nog steeds te kijken van die enorme vriendelijkheid en gastvrijheid waarmee we werden omringd.’ 

Na vier maanden verruilen Alex en zijn partner het Drentse stadje voor het pittoreske dorpje Kockengen, vlakbij Utrecht. ‘Een Nederlandse familie met een grote woning besloot huis, haard en hart voor ons open te stellen. Er verblijven hier nog meer Oekraïense vluchtelingen en we hebben allemaal onze eigen kamer en een gemeenschappelijke woonkamer.’

Oekraïense huiskamer

Inmiddels heeft Alex echt zijn plek gevonden in het dorpje. Tussen de dialysesessies door leert hij Nederlands, voetbalt hij fanatiek en is hij samen met zijn vriendin heel actief in het dorpsleven zoals het jaarlijkse benefiet muziekfestival Koetstock. ‘Ook hier werkt mijn vriendin als fotograaf, waardoor veel mensen haar inmiddels kennen. Kockengen is uiteindelijk echt een dorpje, waar iedereen elkaar kent. Dat bevalt me enorm. Ik hoef niet meer per se in een grote stad te wonen, terwijl ikzelf wel uit een grote stad kom, namelijk Chernihiv, ongeveer 140 km ten noorden van de hoofdstad Kiev.’ Alex gaat een paar keer per week naar Vital’nya in Utrecht. Vital’nya, letterlijk huiskamer in het Oekraïens, biedt gevluchte Oekraïners de mogelijkheid om weer wat op adem te komen met veel steun van Utrechtse vrijwilligers. Er worden Nederlandse taallessen gegeven en je kunt er allerlei workshops en cursussen volgen over de Oekraïense geschiedenis en cultuur.

‘Ik wil iets teruggeven’

Alex is er duidelijk over: ‘Ik wil iets teruggeven in plaats van alleen maar gebruik maken van de Nederlandse gezondheidszorg. Ik ben goed opgeleid, heb een bachelor in Geschiedenis en twee masters op het gebied van internationale betrekkingen. Ik wil een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de Nederlandse samenleving, maar ook aan de Oekraïense gemeenschap hier. En intussen heb ik mij aangemeld als vrijwilliger bij de kennisgroep Zeldzame Nierziekten van de Niervereniging.’

Kunst als beste vriend 

Hoe houd je jezelf op de been als je land in oorlog is en je je familie hebt moeten achterlaten, omdat je vanwege de oorlog geen zicht had op een goede behandeling en een gewisse dood tegemoet zou gaan? Alex hoeft er niet lang over na te denken: ‘Kunst is mijn beste vriend. Je verliezen in een mysterieuze wereld, waar je je emoties, gevoelens en gedachten kunt uiten door iets te lezen, te typen, te tekenen, muziek te componeren of iets dergelijks. En zeg tegen jezelf dat alles mogelijk is en dat je nooit alleen bent, dat je altijd nog jezelf hebt. Natuurlijk heb je een heleboel mensen om je heen die je steunen zoals familie, vrienden, kennissen, zelfs vreemden. Maar het geloof in je eigen kunnen, dat komt toch alleen van jezelf. Met de start van het nieuwe jaar bracht ik een bezoek aan het Rijksmuseum in Amsterdam. Ik kan er uren rondlopen om naar de tijdloze schilderijen te kijken en me onder te dompelen in de sfeer.’ 

Aanstekelijk optimisme 

Alex’ aanstekelijk optimisme dat door het hele interview heen sijpelt, wordt nog eens onderstreept door zijn toekomstbeeld. ‘Ik hoop hier te kunnen promoveren en een baan te krijgen waarbij ik aan de slag kan met internationale betrekkingen. Voor de kortere termijn ligt er in elk geval een nieuwe nier in het verschiet van een familielid in Oekraïne. Die kan hopelijk voor de operatie naar Nederland komen. Want de oorlog kan toch niet tot in de eeuwigheid duren? Ik ben ervan overtuigd dat er altijd een uitweg is, hoe moeilijk de omstandigheden ook zijn en in welke persoonlijke situatie je je ook bevindt. Bijna de helft, of misschien wel meer dan de helft, van je succes hangt af van je vastberadenheid, je motivatie en je doorzettingsvermogen.’

Noodpakket voor nierpatiënten? 

De Niervereniging is in gesprek met verschillende deskundigen over noodmaatregelen voor mensen met nierschade in tijden van oorlog en bij andere calamiteiten.

Tekst: Sharida Mohamedjoesoef / Foto: Lisa Berkhuysen