Levenslijn, innovatie in vaattoegang voor dialysepatiënten

Die shunt staat dag en nacht open, ook als iemand niet dialyseert. Daardoor moet het hart continu harder werken en kunnen complicaties ontstaan. Bovendien moet een dialysepatiënt gemiddeld anderhalf keer per jaar een ingreep ondergaan om de vaattoegang werkend te houden. 

Voor nefroloog en hoogleraar Joris Rotmans van het LUMC onderstreept dat hoe kwetsbaar de huidige situatie is. "Een goede vaattoegang is de levenslijn van hemodialyse," zegt hij. "Als dat niet functioneert, kan dialyse niet goed worden uitgevoerd. Dan moeten behandelingen worden uitgesteld of moeten er acuut andere oplossingen worden bedacht."  Om die reden werken XS innovations, LUMC, de TU Delft, HMC, Roland Berger en de Nierstichting samen aan een innovatie die de zorg voor dialysepatiënten ingrijpend kan veranderen. Tegelijk laat deze samenwerking zien wat er nodig is om medische vernieuwing daadwerkelijk bij patiënten te krijgen. 

De dynamische shunt, ontwikkeld door Rotmans en zijn team, is zo slim als het simpel is. In de verbinding wordt een klein implanteerbaar apparaatje geplaatst met een klepje dat standaard gesloten is. Alleen tijdens de dialyse – als een magneet van buitenaf er tegenaan wordt gehouden – gaat het open. Daarna sluit het zich weer. Het hart wordt alleen belast wanneer het echt nodig is. Complicaties nemen af. En patiënten hoeven niet langer 24 uur per dag de fysieke last van de verbinding te dragen. 

Een veelbelovende uitvinding is nog geen behandeling die patiënten bereikt. Tussen het laboratorium en de spreekkamer gaapt een kloof die in de wereld van medische en technische innovatie bekendstaat als de “valley of death”. Kirsten Boerhorst, programmamanager onderzoek en innovatie bij de Nierstichting, legt uit waarom die kloof zo moeilijk te overbruggen is. "Als je onderzoek doet, krijg je vaak financiering van publieke partijen. Maar op het moment dat je richting validatie gaat – grotere klinische studies, opschaling, marktintroductie – is die financiering niet meer toereikend. En private investeerders stappen pas in als het risico beperkt genoeg is. Dat gat daartussenin, dat is de valley of death." 

Ook Toon Stilma, CEO van XS Innovations, ziet dagelijks hoe groot de stap is van academische vondst naar medisch product. “In de academische wereld draait het vooral om de uitvinding en het aantonen van de eerste impact,” zegt hij. “Maar zodra je de stap naar daadwerkelijke toepassing zet, komen daar regelgeving, kwaliteitssystemen, risicomanagement, financiering en verdere productontwikkeling bij.” Juist daarom is samenwerking volgens hem onmisbaar. ”Je moet in korte tijd mensen met de juiste ervaring en expertise rond de technologie organiseren. Tegelijkertijd moet de kennis die aanvankelijk bij enkele onderzoekers ligt, worden overgedragen aan een multidisciplinair team. Niemand kan dit alleen.”

De Nierstichting helpt onderzoekers die kloof te overbruggen – met geld, maar ook met kennis en verbindingen. Via het PIONIER+ programma brengt de organisatie cofinanciering op gang voor veelbelovend nieronderzoek. De bijdrage van de Nierstichting werkt daarbij als een hefboom: elke geïnvesteerde euro helpt extra financiering van andere partijen los te maken. Zo kan de Nierstichting meer projecten ondersteunen, de impact van donaties vergroten en tegelijkertijd samenwerking tussen onderzoekers, bedrijven en andere financiers stimuleren. 

Volgens Stilma speelde die steun een belangrijke rol. “Dat de Nierstichting ons niet alleen financieel ondersteunt, maar ook haar kennis en netwerk beschikbaar stelt, geeft investeerders vertrouwen. Het laat zien dat een gerenommeerde partij in het nierdomein gelooft in de mogelijke impact van onze technologie.” Minstens zo waardevol als het geld is het netwerk. Publicaties van de Nierstichting gaven XS Innovations concrete data om de omvang van het probleem aan investeerders te duiden. De kracht van de Nierstichting zit daarbij niet alleen in financiering, maar ook in het samenbrengen van onderzoekers, ondernemers, patiënten en investeerders. Juist die combinatie helpt om veelbelovende innovaties verder te brengen. 

Alle betrokken partijen zijn het over één ding eens: de patiënt staat centraal binnen deze innovatie. Via de Niervereniging werden patiënten vanaf het begin betrokken bij de ontwikkeling van de dynamische shunt. Hun ervaringen vormden een belangrijke basis voor de keuzes die tijdens het ontwikkelproces zijn gemaakt.  Zo bleek uit gesprekken dat de angst voor nabloeden tijdens thuisdialyse veel groter is dan zorgverleners soms beseffen. Na iedere dialysesessie moeten patiënten vaak nog twintig tot dertig minuten druk uitoefenen op de prikplaatsen om bloedingen te voorkomen. 

"Voor patiënten die thuis willen dialyseren, kan nabloeden best spannend zijn," zegt Rotmans. "Met dit systeem hopen we die drempel te verlagen en de behandeling veiliger te maken. De klep sluit namelijk voordat de naalden worden verwijderd. Daardoor is de druk in het bloedvat lager en stroomt het bloed minder snel, waardoor de kans op een ernstige nabloeding veel kleiner wordt." 

 "Juist deze inzichten laten zien waarom de stem van de patiënt onmisbaar is in samenwerkingen als deze," legt Boerhorst uit. "Het patiëntperspectief helpt niet alleen bij het vormgeven van onderzoek, maar ook bij het bepalen van de toekomst. Welke oplossing past écht bij het leven dat patiënten willen leiden?" 

Als alles volgens planning verloopt, verwacht XS Innovations over anderhalf jaar te starten met de eerste patiëntstudie. Daarna volgen verdere klinische onderzoeken en de noodzakelijke goedkeuringsprocedures. Als die succesvol verlopen, zou de dynamische shunt rond 2030 beschikbaar kunnen komen voor patiënten. 

Voor Rotmans reikt de ambitie verder dan deze ene innovatie. "Ik hoop dat we samen nog meer krachten kunnen bundelen," zegt hij. "Niet alleen voor dit project, maar voor het hele Nederlandse veld van innovatie voor nierpatiënten." Ook Stilma kijkt vooruit. "De impact die dit kan hebben op het dagelijks leven van patiënten is enorm," zegt hij. "Dat is uiteindelijk waar we het voor doen."