Onderzoek naar nieuw medicijn voor behandeling cystenieren

De meest voorkomende erfelijke nierziekte in Nederland is Autosomal Dominant Polycystic Kidney Disease (ADPKD), ook wel cystenieren genoemd. Bij deze aandoening vormen zich vochtholten in de nieren. We noemen dit cysten. In Nederland heeft 1 op de 1000 mensen cystenieren. Doordat de vochtblazen groeien en in aantal toenemen, verwoesten ze de nieren, wat leidt tot nierfalen. Met subsidie van de Nierstichting doet dr. Wouter Leonhard (LUMC) onderzoek naar preventie en behandeling van deze ongeneeslijke en complexe nierziekte.

Al tijdens zijn studie werd Wouter gegrepen door het vraagstuk rondom cystenieren. ‘De nier is een bijzonder mooi orgaan. Met heel veel verschillende celtypen en miljoenen buisjes, die perfect georganiseerd zijn. Door de nierziekte ADPKD groeien nieren tot enorme massa’s, vol met ontstekingsreacties en gigantische cysten. Het weefsel wordt feitelijk helemaal verwoest. Ik wil begrijpen hoe dit kan. En voor patiënten manieren vinden om deze processen te vertragen. Daarom werk ik aan verschillende onderzoeken.’

Hoe ontstaan cystenieren?
‘Cystenierenpatiënten hebben een mutatie in het zogenaamde PKD1-gen of PKD2-gen. Deze genen hebben een bepaalde functie, maar door de afwijking is deze verstoord. In het begin hebben patiënten hier nog weinig tot geen last van. Maar wij denken dat desbetreffende genen een rol spelen in de afstemming van verschillende processen die plaatsvinden in de cel. Dit is waar het naar ons idee fout gaat. Op een zeker moment worden deze verstoringen uitvergroot. En verwijden de buisjes in de nier steeds meer. Uiteindelijk ontstaat er een vloeistofophoping in deze buisjes en vormt zich een cyste. Ook treden er andere processen in werking. Door de groei van de vochtblazen wordt het weefsel verstoord en ontstaan ontstekingsreacties. Dit verergert het proces. Evenals verlittekening van het weefsel (fibrose). Deze ontwikkelingen samen vernietigen op den duur de nierfunctie.’

Chronische pijn
Doordat de nieren groter groeien komen er andere organen in de verdrukking. Dit geeft bij veel patiënten vervelende, chronische pijnklachten. Voornamelijk in de buik en de rug. Soms is de pijn zo ernstig dat mensen niet meer kunnen functioneren. Bijvoorbeeld als de enorme nier tegen een zenuw drukt. ‘Daarnaast is het zo dat patiënten vaak ook cysten in hun lever krijgen. Waardoor ook de lever groot groeit en extra pijnklachten veroorzaakt’, licht de wetenschapper toe.

Behandeling
Op dit moment is er geen genezing mogelijk. En kan nierfalen niet voorkomen worden, waardoor patiënten aangewezen zijn op dialyse of transplantatie. Door de complexiteit van de ziekte richt de behandeling zich in dit stadium op remming. Sinds enkele jaren is het middel Tolvaptan beschikbaar. Op iedere vier jaar dat dit medicijn door patiënten gebruikt wordt, remt het de groei van cysten gemiddeld met een jaar. ‘Het probleem met dit middel is: het werkt wel maar de bijwerkingen zijn voor veel patiënten zo belastend dat ze ermee stoppen. Mensen moeten er ontzettend vaak van plassen. Ze verliezen tot zo’n 10 liter urine per dag. En dat is erg vervelend, vooral in de nachten. Om niet uit te drogen moeten patiënten deze hoeveelheid vocht bovendien zelf aanvullen. Dit betekent dat iemand dagelijks 10 liter water moet drinken. Voor veel patiënten is de behandeling daarom moeilijk vol te houden. Sommigen stoppen met het medicijn.’

Onderzoek naar nieuw medicijn
Met subsidie van de Nierstichting werkt Wouter Leonhard aan verschillende onderzoeken gericht op preventie en behandeling van cystenieren. Eén van de onderzoeken focust op een mogelijk nieuw medicijn. ‘We hebben in een studie ontdekt dat de stof Salsalaat goed werkt op het remmen van cystevorming. Deze stof lijkt een beetje op aspirine, maar werkt net anders. Salsalaat stimuleert een bepaalde energiesensor in de cel, die betrokken is bij cystevorming. Maar remt daarnaast ook ontstekingsreacties, die mede verantwoordelijk zijn voor cystevorming in de nieren. Ik ben zeer positief over de bevindingen tot nu toe. Al moeten er nog wel klinische testen bij patiënten plaatsvinden. Maar ik ben daar wel hoopvol over. Mogelijk biedt dit middel op termijn een beter alternatief om cystenieren te remmen. Zonder de bijwerkingen die kleven aan Tolvaptan. Daarbij kan een combinatie van beide middelen mogelijk resulteren in meer effectiviteit voor de patiënt. De subsidie die wij ontvangen van de Nierstichting betekent veel voor deze onderzoeken. Ook heeft de bijdrage een vliegwiel effect op verwante projecten.’

Bianca

Bianca

Bianca Fekkes (34) heeft de erfelijke nierziekte ADPKD (cystenieren. ‘Mijn nierfunctie is kritiek. Ik sta op het randje van dialyseren. Ook bij mijn jongste dochter is recent dezelfde nierziekte ontdekt. De wetenschap gaat snel; ik hoop dat ze over een paar jaar alweer verder zijn en er een goed medicijn is gevonden.’