Wetenschappelijk onderzoek

De Nierstichting zet alles op alles zodat nierpatiënten in leven blijven, en een zo gewoon mogelijk leven kunnen leiden. Daarom werken we aan de genezing van nierziekten, de draagbare kunstnier, een kortere wachtlijst en het voorkomen van nierziekten.

Maar we doen meer. De Nierstichting stimuleert ook ander wetenschappelijk onderzoek dat kan zorgen voor doorbraken op het gebied van diagnose, behandeling, zorg en kwaliteit van leven.

Financiering nieronderzoek: van fundamenteel tot toegepast
Vooruitgang in innovaties en medisch en sociaalwetenschappelijk onderzoek is hard nodig om het leven van nierpatiënten te kunnen verbeteren. Daarom financiert de Nierstichting nieronderzoek in de breedte; van fundamenteel tot toegepast onderzoek en innovatie. Dit houdt de kwaliteit van nieronderzoek en de positie van nierziekten in de onderzoekswereld hoog en stimuleert concrete resultaten voor nierpatiënten.
Wij willen met het onderzoek dat wij subsidiëren meer effect voor de patiënt bereiken. In 2021 voeren we daarvoor samen met belanghebbende partijen een nieuw onderzoeksbeleid in met drie aanvullende, elkaar versterkende programma's: Kolff+, PIONIER+ en Missie+. Zo willen het brede veld en relevante partners betrekken om samen tot impactvolle oplossingen te komen vanuit een integrale aanpak rond de thema’s kinderen, leefstijl, transplantatie en vroeg opsporing. En relevante partners en externe geldstromen mobiliseren rond het thema niergezondheid.

Onderzoek naar corona

ERACODA
Vanaf het begin van de coronapandemie besloten verschillende Nederlandse academische ziekenhuizen de krachten te bundelen en samen informatie te gaan verzamelen over nierpatiënten met corona. Prof. dr. Ron Gansevoort is hoogleraar interne geneeskunde in het UMC Groningen en is een van de initiatiefnemers van dit project.
Omdat er nog zo weinig bekend is over het virus, besloten de universitaire ziekenhuizen in Groningen, Nijmegen en Amsterdam te beginnen met structurele dataverzameling. In maart 2020 startten zij met de bouw van de databank die inmiddels door heel Europa wordt gebruikt. De onderzoekers startten met het project op het moment dat er nog geen financiering was. Haast was immers geboden. Gansevoort: “We doen dit onderzoek in Europees verband. Op die manier kunnen we de data bundelen en sneller uitspraken doen die wetenschappelijk betrouwbaar zijn.”

Katja van Geffen is manager Zorg & Innovatie bij de Nierstichting: “Het onderzoek is zeer relevant en daardoor van grote waarde. Het is belangrijk dat de impact van corona in Europees verband wordt onderzocht, maar we zijn er natuurlijk trots op dat Nederland een voortrekkersrol heeft. Dankzij extra giften van onze donateurs kunnen wij dit onderzoek subsidiëren.”

Meer informatie over het ERACODA-onderzoek.

RECOVAC
Met de komst van de coronavaccins krijgen mensen stapje voor stapje hun vrijheid weer terug. Omdat voor nierpatiënten COVID-19 extra gevaarlijk is, is voor deze patiënten een werkzaam en veilig vaccin van groot belang. In de onderzoeken die door de vaccinontwikkelaars zijn uitgevoerd, zijn patiënten met ernstig nierfalen en transplantatiepatiënten die afweeronderdrukkende medicijnen gebruiken, echter bijna niet meegenomen. Binnen RECOVAC wordt dit daarom onderzocht. Het onderzoek wordt mogelijk gemaakt door ZonMw.

In een uitbreiding van RECOVAC – mogelijk gemaakt dankzij de gift van 1,1 miljoen euro van het Piet Poortman Fonds aan de Nierstichting – is een grootschalige antistoffenstudie opgenomen. Met de resultaten van het onderzoek kan de coronavaccinatie van patiënten met ernstig verminderde nierfunctie, in dialyse of met een donornier in de toekomst eventueel worden aangepast voor betere bescherming tegen COVID-19. Het is namelijk onduidelijk of vaccinaties tegen corona even goed werken bij nierpatiënten als bij gezonde mensen. De onderzoekers gaan analyseren of er een verband is tussen de hoeveelheid antistoffen die mensen aanmaken, en de kans dat ze ondanks vaccinatie tóch COVID-19 krijgen. In het algemeen geldt dat hoe meer antistoffen iemand aanmaakt, hoe beter hij beschermd is tegen de infectie. Maar of dit een terechte aanname is, en hoeveel antistoffen iemand minimaal moet hebben om beschermd te zijn, is op dit moment nog niet bekend. Dat vereist dat bij een grote groep patiënten antistoffen gemeten worden.

Het antistoffenonderzoek vindt plaats onder mensen met een ernstig verminderde nierfunctie (minder dan 30%), mensen die dialyseren en mensen die getransplanteerd zijn. Bij hen wordt gemeten hoeveel antistoffen ze maken na vaccinatie. Dan gaan de onderzoekers na welke nierpatiënten ondanks een vaccinatie toch COVID-19 krijgen. En vervolgens analyseren ze of de hoeveelheid antistoffen verband houdt met de kans om COVID-19 te krijgen (na vaccinatie).

Als die relatie er is, dan kunnen de onderzoekers vervolgens kijken hoe ze de afweerreactie zouden kunnen verbeteren. Bijvoorbeeld door bij patiënten met onvoldoende antistoffen na een gewone vaccinatie een derde vaccinatie aan te bieden, al dan niet met een hogere dosis, al dan niet met een ander vaccin. Dit laatste deel is nog geen onderdeel van de studie.

Onderzoek naar cystenieren

De meest voorkomende erfelijke nierziekte in Nederland is cystenieren. Bij deze aandoening vormen zich vochtholten (cysten) in de nieren. In Nederland heeft 1 op de 1000 mensen cystenieren. Doordat de vochtblazen groeien en in aantal toenemen, verwoesten ze de nieren, wat leidt tot nierfalen. De Nierstichting subsidieert wetenschappelijk onderzoek naar de behandeling van cystenieren.

Cystenieren: groot klinisch onderzoek voor nieuwe behandeling.
Vier universitaire medische centra werken samen in het Consortium DIPAK. Hun onderzoeken worden mede gefinancierd door de Nierstichting. De financiering van één van de onderzoeken van DIPAK - naar het remmende effect van een medicijn op cystegroei in nieren - is in 2016 verlengd. Uniek is dat er 300 mensen met cystenieren aan meedoen. Het lukt zelden om zo'n grote patiëntengroep bijeen te krijgen.

Onderzoek naar nieuw medicijn behandeling cystenieren
Met subsidie van de Nierstichting werkt dr. Wouter Leonhard aan verschillende onderzoeken gericht op preventie en behandeling van cystenieren. Eén van de onderzoeken focust op een mogelijk nieuw medicijn. Mogelijk biedt dit middel op termijn een beter alternatief om cystenieren te remmen, zónder de huidige bijwerkingen. ‘We hebben in een studie ontdekt dat de stof Salsalaat goed werkt op het remmen van cystevorming. Deze stof lijkt een beetje op aspirine, maar werkt net anders. Salsalaat stimuleert een bepaalde energiesensor in de cel, die betrokken is bij cystevorming. Maar remt daarnaast ook ontstekingsreacties, die mede verantwoordelijk zijn voor cystevorming in de nieren.’ Lees het interview met dr. Wouter Leonhard over zijn onderzoek naar het verbeteren van de behandeling van cystenieren.

Betere diagnostiek: beter behandelen

Jaarlijks wordt bij 60 kinderen het idiopathisch nefrotisch syndroom ontdekt. Dit is een aandoening waarbij de nieren eiwitten lekken naar de urine. Deze kinderen krijgen veelal Prednison, maar dit middel heeft heftige bijwerkingen. Het onderzoeksconsortium LEARNS onderzoekt of de medicijnencombinatie van Prednison en het middel Levamisol ervoor zorgt dat het langer duurt voordat de ziekte terugkomt. De onderzoekers ontwikkelen sinds september 2017 een behandeling voor kinderen met idiopathisch nefrotisch syndroom (INS). De behandeling moet het risico verkleinen dat de ziekte na behandeling terugkomt.

"Ik zie de verslagenheid bij de kinderen en de ouders als deze ziekte chronisch blijkt te zijn", aldus projectleider dr. Antonia Bouts. “Mijn ideaal is dat we kinderen genezen met één behandeling. Zodat zij de kans krijgen om een normaal kind te zijn.” In LEARNS werken het VUmc, Radboudumc en AMC samen. In het interview met dr. Antonia Bouts vertelt zij meer over het LEARNS-onderzoek.

Naast het onderzoek naar nefrotisch syndroom, financiert de Nierstichting ook een groot onderzoek naar het effect van kalium op de nierfunctie dat wordt uitgevoerd door K+onsortium. Dit is een samenwerking tussen het Erasmus MC in Rotterdam, het UMC Groningen, het Leids UMC en het AMC.